Familie als werknemer in 2026: vanzelfsprekend of zorgvuldig vakmanschap?

27 januari 2026

Blog van Theo Quaijtaal

 

De komende jaren zullen familiebedrijven vaker voor dezelfde vraag komen te staan:
wie van de familie laten we toe tot het bedrijf en onder welke voorwaarden?

In 2025 werkte ik voor meerdere familiebedrijven waar kinderen, schoonkinderen, neven en nichten actief waren in de onderneming. Steeds stelde ik dezelfde twee vragen, die in 2026 alleen maar urgenter worden:

1. Heeft het familielid écht een vrije keuze om wel of niet in het bedrijf te werken?
2. Heeft het familiebedrijf de ruimte om een familielid ook te kunnen afwijzen?

Die vragen raken aan de kern van goed bestuur, goed werkgeverschap én familierelaties.

Familiebedrijf = drie systemen tegelijk

Een familiebedrijf is geen gewone organisatie. Het is een samenspel van familie, eigendom en bedrijf. Wat in het ene systeem gebeurt, werkt onvermijdelijk door in de andere twee. Juist daarom vraagt het aanstellen van familieleden als werknemer om meer zorgvuldigheid dan vaak wordt gedacht.

Wetenschappelijk onderzoek van Dr. Brigitte Kroon (Tilburg University) laat zien dat familieleden unieke voordelen meebrengen, zoals loyaliteit, impliciete kennis en betrokkenheid, maar ook specifieke risico’s kennen wanneer HR-beleid onvoldoende is ingericht.

De voordelen: waarom familie wérkt

Familieleden beschikken vaak over:

• Diepe organisatiekennis, al vóór de eerste werkdag
• Sterke binding met waarden en geschiedenis van het bedrijf
• Langetermijnbetrokkenheid, ook in moeilijke tijden

Dit ‘familiekapitaal’ kan een belangrijk concurrentievoordeel zijn, mits het bewust wordt benut.

De risico’s: waar het schuurt

Waar het misgaat, is zelden de intentie, maar vaak het gebrek aan spelregels. Veelvoorkomende spanningen zijn:

• Onduidelijkheid over rol en positie
• Ongelijke behandeling ten opzichte van niet-familiewerknemers
• Een psychologisch contract dat verwachtingen schept die nooit zijn uitgesproken
• Handelingsverlegenheid bij disfunctioneren van een familielid

Volgens Kroon ontstaan juist hier motivatieproblemen, conflicten en verlies van sociaal kapitaal in de organisatie*. 

Familie aannemen vraagt professioneel HR-beleid

Vooruitkijkend naar 2026 zien we een duidelijke ontwikkeling: familiebedrijven worden steeds vaker afgerekend op transparantie, gelijkheid en professionaliteit. Dat betekent dat familieleden niet langer ‘vanzelf’ instromen.

Essentiële vragen die vooraf beantwoord moeten worden:

• Wanneer komt iemand in aanmerking voor een functie?
• Welke opleiding en externe ervaring zijn vereist?
• Wordt er gewerkt met assessments of ontwikkelgesprekken?
• Hoe ziet het carrièrepad eruit en waar ligt de grens?
• Wat gebeurt er bij onvoldoende functioneren?

Dit geldt niet alleen voor kinderen, maar ook nadrukkelijk voor schoonfamilie, neven en nichten. Juist daar ontstaan vaak grijze gebieden.

Vrije keuze werkt twee kanten op

Een belangrijke les uit zowel praktijk als onderzoek:

Vrije keuze geldt niet alleen voor het kind, maar ook voor het bedrijf.

Een familiebedrijf dat geen ‘nee’ kan zeggen tegen familie, ondermijnt uiteindelijk zijn eigen continuïteit. En een familielid dat geen ‘nee’ durft te zeggen tegen het bedrijf, loopt het risico vast te komen zitten in een rol die niet past.

Van impliciete afspraken naar expliciet beleid

Steeds meer familiebedrijven leggen afspraken vast in:

• een familiestatuut (zie mijn eerdere BLOG)
• duidelijke HR-procedures voor familiewerknemers
• afspraken over eigendom, arbeid en zeggenschap

Dat is geen teken van wantrouwen, maar van volwassen ondernemerschap.

Zorgelijk of juist hoopvol?

De trend richting professionalisering is wat mij betreft goed nieuws. Niet omdat familie minder belangrijk wordt, maar omdat familie serieus wordt genomen. Door duidelijke kaders te stellen, ontstaat ruimte voor:

• gezondere familieverhoudingen
• sterkere organisaties
• gemotiveerde familie- én niet-familiewerknemers

Familie aannemen als werknemer is geen gunst. Het is een strategische keuze en in 2026 meer dan ooit een vak apart.

Meer weten of contact?

Bij B3TER geloven we in de kracht van interactie en waardevolle dialogen. Heeft u vragen of wilt u meer weten over hoe Theo Quaijtaal uw familiebedrijf kan ondersteunen? Neem dan gerust contact met ons op. U kunt Theo bereiken via e-mail theo@b3ter.nl of per telefoon op 06-53161061. U kunt ook een berichtje achterlaten op onze website www.b3ter.nl.

*Bron
Kroon, B. (2020). Uitdagingen voor strategisch HRM in familiebedrijven. Tijdschrift Familiebedrijven, 2(2), 94–100. Tilburg University